İngilizce Affixes (Ekler): Prefix ve Suffix Kullanımı

İngilizce ekler iki ana kategoriye ayrılır: prefix (ön ek) ve suffix (son ek).

Prefix nedir? Prefix, kelimenin başına eklenen ve genellikle anlamını değiştiren ek grubudur. Örneğin “un-” ön eki olumsuzluk katar: happy (mutlu) → unhappy (mutsuz). Ön ekler kelimenin gramer türünü çoğunlukla değiştirmez, ancak bazı durumlarda değiştirebilir; “happy” sıfat iken “unhappy” de sıfattır.

Novakid öğretmeni Ali Sullivan’dan size bir not:

“Çocuklara ekleri öğrettiğimizde aslında onlara bir kelimeden on kelime üretme anahtarını vermiş oluyoruz. Bir öğrencim ‘happy’ kelimesinden ‘happiness’, ‘unhappy’, ‘happily’ türettiğinde, artık sadece ezbere değil, sistem üzerinden öğrendiğini anlıyorum.” 

Suffix ne demek? Suffix, kelimenin sonuna eklenen ve hem anlamını hem de çoğu zaman gramer işlevini değiştiren ektir. Örneğin “teach” (öğretmek) fiiline “-er” son eki eklendiğinde “teacher” (öğretmen) ismini elde ederiz.

İşte en sık karşılaşacağınız prefix örnekleri ve anlamları:

Un- / In- / Im- / Dis- (Olumsuzluk)

Bu ön ekler kelimelere olumsuz anlam katar:

• unhappy (mutsuz), unfair (adaletsiz), unable (yeteneksiz)
• incomplete (tamamlanmamış), incorrect (yanlış), invisible (görünmez)
• impossible (imkansız), impatient (sabırsız), immature (olgunlaşmamış)
• disagree (katılmamak), disappear (kaybolmak), dishonest (dürüst olmayan)

Re- (Tekrar, Yeniden)

• rewrite (yeniden yazmak), rebuild (yeniden inşa etmek), review (yeniden gözden geçirmek)

Pre- (Önce, Önceden)

• preview (ön izleme), preschool (anaokulu), predict (önceden tahmin etmek)

Mis- (Yanlış, Hatalı)

• misunderstand (yanlış anlamak), misbehave (kötü davranmak), misspell (yanlış hecelemek)

Son ekler İngilizce ekler arasında en çeşitli grubunu oluşturur. Hem çekim ekleri hem de türetim ekleri olarak ikiye ayrılır.

Çoğul Ekleri: -s, -es, -ies

İsimleri çoğul yapmak için kullanılan bu ekler çekim eki nedir örnekler arasında en temellerindendir:

• -s: book → books, cat → cats, pencil → pencils
• -es: box → boxes, brush → brushes, watch → watches (s, x, z, ch, sh ile bitenlerde)
• -ies: baby → babies, city → cities, story → stories (ünsüz+y ile bitenlerde y düşer, ies eklenir)

Geçmiş Zaman Eki: -ed

İngilizce ed takısı, düzenli fiillerde geçmiş zaman ve geçmiş ortaç (past participle) oluşturmak için kullanılır.

İngilizce ed takısı örnekleri:

• walk → walked (yürüdü/yürümüş)
• play → played (oynadı/oynamış)
• study → studied (çalıştı/çalışmış) — y düşer, ied olur
• stop → stopped (durdu/durmuş) — son ünsüz iki katlanır

Not: “I walked to school yesterday.” (Dün okula yürüyerek gittim.)

Şimdiki Zaman ve Ortaç Eki: -ing

Fiillere “-ing” eklenerek hem şimdiki zaman (continuous) hem de sıfat (participle) yapılır:

• read → reading (okuyor/okuma)
• swim → swimming (yüzüyor/yüzme) — son ünsüz iki katlanır
• write → writing (yazıyor/yazma) — sessiz e düşer

“She is reading a book.” (Kitap okuyor.)
“That’s an interesting story.” (Bu ilginç bir hikaye.)

Daha detaylı bilgi için İngilizcede -ed ve -ing ekleri nasıl kullanılır yazımıza göz atabilirsiniz.

Karşılaştırma Ekleri: -er, -est

Tek heceli sıfatlarda karşılaştırma yaparken kullanılır:

• tall → taller → tallest (uzun → daha uzun → en uzun)
• fast → faster → fastest (hızlı → daha hızlı → en hızlı)
• big → bigger → biggest (büyük → daha büyük → en büyük)

İsim Yapan Son Ekler

Bu ekler anlam değiştiren ekler kategorisindedir ve fiil veya sıfatlardan isim türetir:

• -er / -or: teach → teacher (öğretmen), act → actor (aktör)
• -ness: happy → happiness (mutluluk), kind → kindness (nezaket)
• -ment: develop → development (gelişim), agree → agreement (anlaşma)
• -tion / -sion: educate → education (eğitim), decide → decision (karar)
• -ity: creative → creativity (yaratıcılık), possible → possibility (olasılık)

Sıfat Yapan Son Ekler

• -ful: care → careful (dikkatli), beauty → beautiful (güzel)
• -less: care → careless (dikkatsiz), hope → hopeless (umutsuz)
• -able / -ible: read → readable (okunabilir), access → accessible (erişilebilir)
• -ous: danger → dangerous (tehlikeli), fame → famous (ünlü)

Zarf Yapan Son Ek: -ly

Sıfatlardan zarf türetmek için kullanılır:

• quick → quickly (hızlıca), careful → carefully (dikkatle), beautiful → beautifully (güzelce)

İngilizce ekler, kelimelerin hem semantik (anlamsal) hem de gramer işlevini değiştirebilir. İşte bu dönüşüm mekanizması nasıl çalışır:

Anlam Değiştirme

Özellikle prefix nedir sorusunun cevabında gördüğümüz gibi, ön ekler kelimenin temel anlamını değiştirir:

• legal (yasal) → illegal (yasadışı)
• complete (tamamlanmış) → incomplete (tamamlanmamış)
• agree (katılmak) → disagree (katılmamak)

Gramer İşlevi Değiştirme

Son ekler genellikle kelimenin türünü değiştirir:

• Fiil → İsim: move (hareket etmek) → movement (hareket)
• Sıfat → İsim: happy (mutlu) → happiness (mutluluk)
• İsim → Sıfat: danger (tehlike) → dangerous (tehlikeli)
• Sıfat → Zarf: slow (yavaş) → slowly (yavaşça)

Gerçek cümlelerde İngilizce ekler şöyle kullanılır:

• “She is a very creative person and her creativity helps her solve problems.”
  (Çok yaratıcı bir insan ve yaratıcılığı problemleri çözmesine yardım ediyor.)
• “He disagreed with the plan because it seemed unrealistic.”
  (Plana katılmadı çünkü gerçekçi dışı görünüyordu.)
• “The children played happily in the park all afternoon.”
  (Çocuklar öğleden sonra boyunca parkta mutluca oynadılar.)
• “Please rewrite this sentence more carefully.”
  (Lütfen bu cümleyi daha dikkatli bir şekilde yeniden yaz.)

Tek bir temel kelimeden nasıl birden fazla kelime türetebileceğinizi görelim:

Temel kelime: CARE (özen, ilgi)

• careful (dikkatli) — sıfat
• carefully (dikkatle) — zarf
• careless (dikkatsiz) — sıfat
• carelessly (dikkatsizce) — zarf
• carefulness (dikkatlilik) — isim
• carelessness (dikkatsizlik) — isim

Temel kelime: USE (kullanmak)

• useful (faydalı) — sıfat
• useless (faydasız) — sıfat
• user (kullanıcı) — isim
• reuse (yeniden kullanmak) — fiil
• misuse (kötüye kullanmak) — fiil
• usage (kullanım) — isim

Bu tür kelime türetme kuralları ve İngilizce ekler sistematik olarak öğrenildiğinde, kelime hazneniz katlanarak büyür.

Suffix ne demek sorusunu yanıtlarken en önemli noktalardan biri yazım kurallarıdır. Son ek eklerken bazı harfler değişir veya düşer:

Sessiz ‘e’ Düşer

Kelime sessiz “e” ile bitiyorsa ve eklenen suffix sesli harfle başlıyorsa, “e” düşer:

• write → writing (write + ing)
• hope → hoping (hope + ing)
• care → caring (care + ing)

‘y’ Harfi ‘i’ye Dönüşür

Kelime ünsüz+y ile bitiyorsa, “y” harfi “i”ye dönüşür:

• happy → happiness (happy → happi + ness)
• lazy→ laziness (lazy → lazi + ness)
• try → tried (try → tri + ed)

DİKKAT: Eğer kelime sesli+y ile bitiyorsa değişmez: play → played, enjoy → enjoyed

Son Ünsüz İki Katlanır

Tek heceli kelime, kısa sesli + tek ünsüz ile bitiyorsa ve eklenen suffix sesli ile başlıyorsa, son ünsüz iki katlanır:

• stop → stopped (stop + p + ed)
• big → bigger (big + g + er)
• swim → swimming (swim + m + ing)

İşte öğrencilerin İngilizce ekler konusunda yaptığı en yaygın hatalar:

1. Yanlış Çoğul Ekleri

❌ childs → ✅ children (düzensiz çoğul)
❌ studys → ✅ studies (y düşer, ies eklenir)
❌ boxs → ✅ boxes (s, x, z, ch, sh ile bitenlere -es)

2. -ed Eki Yazım Hataları

❌ stoped → ✅ stopped (son ünsüz iki katlanır)
❌ hopeed → ✅ hoped (sessiz e düşer)
❌ studyed → ✅ studied (y harfi i’ye dönüşür)

3. Yanlış Prefix Kullanımı

❌ unsad → ✅ sad (her sıfata un- eklenmez)
❌ inpossible → ✅ impossible (doğru prefix im-)
❌ unhonest → ✅ dishonest (doğru prefix dis-)

4. Suffix Seçim Hataları

❌ beautiness → ✅ beauty (doğru temel kelime)
❌ teachor → ✅ teacher (doğru suffix -er)
❌ careness → ✅ carefulness veya care (doğru türetim)

Bu hataları önlemek için İngilizce ön ek ve son eklerin kullanımı konusunda düzenli pratik yapmanız önemlidir.

Aşağıdaki temel kelimelerden mümkün olduğunca çok türev kelime oluşturun. Her kelime için en az 3-4 farklı form türetin:

1. TEACH (öğretmek)
   Örnek cevaplar: teacher, teaching, unteachable, reteach
2. COMFORT (rahat, konfor)
   Örnek cevaplar: comfortable, comfortably, uncomfortable, discomfort
3. KIND (nazik, tür)
   Örnek cevaplar: kindness, kindly, unkind, unkindness
4. AGREE (katılmak)
   Örnek cevaplar: agreement, disagree, disagreement, agreeable

Öğrendiklerinizi pekiştirmek için aşağıdaki soruları yanıtlayın.

Novakid’in çevrimiçi derslerinde, bu tür konular bağlam içinde öğretiliyor; çocuklar ezber yapmadan, konuşarak öğreniyor.

Siz de Novakid’in eğlenceli ve iletişim odaklı yöntemlerini keşfetmek isterseniz, çocuklar için İngilizce derslerine göz atabilir, ilk deneme dersinizi ücretsiz alabilirsiniz.

Ayrıca bire bir derslerimizde uyguladığımız etkili yöntemimize aşağıdaki videodan ulaşabilirsiniz: