Çocuğunuz zorba ise ne yapmalısınız?

Anlaşmazlıklar yalnızca çocuklukta değil yetişkinlik hayatında da sıklıkla ortaya çıkabilen, doğru yollarla kısa sürede çözümlenebilecek küçük uyumsuzluklardır. Bir anlaşmazlıkta taraflar kendilerini daha iyi açıklayıp sorunun üstesinden başarıyla gelebilmek için tartışırlar. Zorbalık ise bir anlaşmazlıktan çok daha fazlasıdır: zorba taraf zorbalanan üzerinde fiziksel veya duygusal güç uygulayarak o kişi üzerinde sistematik ve planlı baskılama yapar. Bu kasti şiddetin zorbalığa uğrayan çocuk için olumsuz psikolojik etkileri olduğu konusu tartışmasızdır, ancak zorbalayan çocuk da negatif psikolojik etkiler altındadır. Bu etkileri öğrenirsek çocuklar arasındaki zorbalığı azaltmak ve engellemek için harekete geçebiliriz.

Bir çocuğun zorbalık yapması için okulda ve özellikle ev ortamında yaşadıkları ve yaptıkları büyük bir rol üstlenmektedir. Bu etkenleri öğrenip ev ortamını iyileştirmek için gerekli düzenlemeleri yapmalıyız.

Yetersiz duygusal regülasyon

Bir çocuğun akranları üzerinde sistematik güç uygulamasının arkasındaki temel neden yetersiz duygusal regülasyondur. Negatif duygular var olmanın tartışılamaz bir parçasıdır ve bu duygular küçük yaşlardan itibaren bizi takip eder. Ebeveynlerin çocuklarının negatif duygular içinde olduğunu fark etmesi ve bunlarla başa çıkmak için gerekli desteği sağlaması gerekir. Bir çocuk istediği şeye sahip olamadığında öfkelenirse ve bu öfkesi karşısında ona istediğini verirsek öfkeyle başa çıkması için ona şans vermemiş, aksine ödüllendirmiş oluruz. Aynı şekilde çocuğunuz bir konuda üzgün hissettiğinde ona neden böyle hissettiğini anlaması için gerekli zamanı ve desteği vermezsek daha sonra üzgün hissettiğinde bu duyguyla ne yapması gerektiğini bilemeyebilir. Anksiyete hisseden çocuğumuzu dinleyip hissettiklerinin önemli olduğunu ifade etmezsek bu his zamanla içerlemeye dönüşür.

Düşük özsaygı ve utanç

Düşük özsaygı ve utanç duyguları çocukların zorbalığa doğru adım atmasına yol açabilir. Kendine karşı negatif duygular besleyen, kendiyle barış içinde olmayı bilmeyen bir çocuk zamanla bu duyguları başka çocukların da hissetmesini, kendi duygularının yansımasını görmek (projection) isteyebilir. Evde yaptıkları ve söylediklerinden dolayı devamlı küçük düşürülen bir çocuk bu histen kurtulmak için cevabı bu hisleri başka bir çocuğa yansıtmakta bulur.

Kronik stres

Çocuğun evde ebeveynleri ve kardeşleriyle çatışma halinde olması onun rahat olması gereken bir ortamda devamlı stres içinde olmasına sebep olur. 

Zorbalığa uğramak

Bir çocuğun geçmişte zorbalığa uğramış olması, bu durumun onda ortaya çıkardığı negatif duygularla başa çıkması için aynı şeyi başkasına yaşatmak istemesiyle sonuçlanabilir. Çaresiz hissetmekten bıkan bir çocuğun yaşadıklarının farkında olmanın önemli olmasının sebeplerinden biri de budur.

Cezalandırma yöntemli disiplin

Disiplin erken yaşta öğrenilmesi gereken bir beceridir. Disiplin anlayışı yanlış olan ebeveynler çocuklarını cezalandırarak yanlış şeyler yapmalarını önleyebilecekleri düşüncesinde olurlar. Ancak bu cezalandırarak disiplin oluşturma yöntemi çoğunlukla geri teper, devamlı cezalandırılan çocuk utanç duygusuyla başa çıkmak için agresifleşmeye başlar.

Bir çocuğun zorbalığa uğramasını erkenden engelleyebilmek ve çocuğunuzun zorbalık yapmasını engellemek için bu durumun çabucak farkına varılmalı ve erkenden müdahale edilmelidir. Çocuğunuzun zorbalık yaptığına işaret eden belirtileri öğrenmek faydalı olacaktır, gelin bu belirtilere birlikte bakalım.

Agresiflik

Zorbalık yapan çocuklarda ortak olarak bulunan en belirgin özellik agresif olmalarıdır. Çocuğunuz evde en küçük şeylere karşı kolayca öfkeleniyor ve bu öfkeyi karşısındaki kişiye yansıtıyorsa bu sorunun kaynağına mutlaka inmelisiniz. Agresiflik tek başına zorbalık belirtisi olmayabilir, ancak agresif bir çocuğun mutlaka anlatmadığı bir sorunu vardır.

Zorba arkadaşlara sahip olmak

Çocuğunuzun arkadaşlarının kaba olduğunu, başka çocuklar hakkında kötü bir şekilde konuştuklarına şahit olabilirsiniz. Hatta zorbalık yaparken bile yakalayabilirsiniz. Çocuğunuzun böyle çocuklarla arkadaşlık kurması onun nasıl insanlara yakınlık hissettiği hakkında bilgi verir. Zorbalık yapmaktan uzak bir çocuk bunu yapan çocuklarla genellikle arkadaşlık kurmaz.

Sorumluluk kabul etmemek

Günlük hayatta çocuğunuzun sorumluluklardan devamlı kaçan bir birey olması zorbalık yaptığının işareti olabilir. Zorbalık yapan çocuklar kötü bir şey yaptıkların farkında değillerdir veya farkında olsalar da reddederler, suçu daima zorbaladıkları kişiye atarlar. Onların gözünde hatalı olan kişi her zaman karşı taraftır.

Çocuğunuzun başka bir çocuğa akran zorbalığı yaptığını öğrenmek ebeveynler için zor bir durumdur ve çocuklarını cezalandırmakta acele edebilirler. Ancak öğrendiğimiz gibi çocuğunuzun zorbalık yapıyor oluşu onun üstesinden gelemediği bir duygusal ve psikolojik durumun içinde olduğunun göstergesidir. Bu nedenle ilk öğrendiğinizde tepkiniz çocuğu suçlamak üzerine odaklanmamalıdır.

“Bir çocuğu zorbaladığın için kötü bir insansın,” gibi çocuğu suçlayan cümleler kurmak yerine “Zorbalık yapman çok kötü bir hareket,” gibi çocuğun kendisine değil yaptığına odaklanan cümleler kurmak onu kendini savunmaya itmez, aksine hareketleri üzerinde düşünmesine sebep olur. “Bunu neden yaptın?” gibi sorular ile devam ederek çocuğunuzun yaptıklarının ağırlığını hissedip sorumluluk almasını sağlayabilirsiniz.

Çocuğunuzun empati duygusunu geliştirmek için kendi hareketlerinin zorbalık yaptığı çocuğun üzerindeki etkisi hakkında düşünmesini sağlamalısınız. “Yaptıklarının sonucu neydi?” gibi sorular sorarak diğer çocuğun gözünden görmesini sağlamalısınız.

Bu süreçte okul ve öğretmenler durumdan haberdar değilse onları haberdar etmeli, haberdarlarsa ilerleyen zamanlarda durumun tekrar edip etmediğini öğrenmek için iletişim halinde olmalısınız. Çocuğunuzun davranışlarını takip etmek özellikle ilk dönemlerde çok önemlidir.

Eğer çocuğunuzun davranışlarında ve duygu durumunda gelişim görmüyorsanız onu duygusal regülasyon için bir profesyonelle konuşturmalısınız. Çocuğunuzun günlük hayatının parçası olmayan bir bireyle konuşmaya daha yatkın olabilir.

Sonuç olarak çocuğunuzun davranışlarını ve duygusal durumunu takip etmek yaşanmaması gereken bir durumun erkenden önüne geçebilmek için önemlidir. Çocuğunuzun evdeki hareketlerini gözlemleyerek okuldaki davranışları hakkında bilgi edinebilirsiniz.

Çocuğunuzun İngilizce öğrenmesi için en iyi yeri mi arıyorsunuz? 2017’den beri çocuklara Avrupa’daki en iyi İngilizce eğitimini veren Novakid çocuğunuzun İngilizceyi eğlenerek öğrenmesi için burada. Şimdi çocuğunuzun Novakid serüvenini başlatın ve İngilizce becerilerini geliştirmesi için ilk adımı atın.

Kaynakça

nces.ed.gov/pubs2024/2024109rev.pdf
Early risk factors for joint trajectories of bullying victimisation and perpetration | European Child & Adolescent Psychiatry | Springer Nature Link