Alfabet fonetyczny w języku angielskim – jak rozumieć symbole fonetyczne?

Międzynarodowy alfabet fonetyczny to system znaków, który pokazuje, jak naprawdę brzmią słowa. Został opracowany przez międzynarodowe towarzystwo fonetyczne pod koniec XIX wieku. Jego celem było stworzenie jednego, uniwersalnego sposobu zapisywania dźwięków wszystkich języków obcych.

IPA wykorzystuje symbole fonetyczne. Każdy z nich odpowiada jednemu konkretnemu dźwiękowi.

Na przykład:

• cat /kæt/
• dog /dɒg/
• she /ʃiː/
• book /bʊk/

Każdy symbol reprezentuje jeden dźwięk.

Przykładowo:

• /ʃ/ to dźwięk podobny do polskiego sz
• /æ/ to dźwięk pomiędzy polskim „a” i „e”
• /ʊ/ to krótkie u, inne niż w języku polskim

Dlaczego pisownia i wymowa w języku angielskim często się nie pokrywają?

Angielski rozwijał się przez wiele stuleci. W tym czasie przyjmował wpływy z różnych stron Europy. Do jego słownictwa trafiały wyrazy z francuskiego, łaciny, języków skandynawskich czy staroangielskiego. Pisownia wielu słów została utrwalona dawno temu, natomiast wymowa angielska stopniowo się zmieniała.

Aby dobrze rozumieć transkrypcję fonetyczną, trzeba najpierw wiedzieć, jakie typy dźwięków występują w angielskim. Każdy wyraz składa się z określonych elementów dźwiękowych. W zapisie fonetycznym nie patrzymy już na same litery, ale na rzeczywiste dźwięki.

W fonetyce angielskiej wyróżnia się dwie główne grupy:

• samogłoski
• spółgłoski

Do tego dochodzi jeszcze bardzo ważny podział dotyczący samogłosek tj. krótkie samogłoski i długie samogłoski. Różnica między nimi ma ogromne znaczenie, ponieważ długość dźwięku może zmienić znaczenie słowa.

Samogłoski w języku angielskim

Samogłoski angielskie powstają wtedy, gdy powietrze przepływa przez jamę ustną bez wyraźnej przeszkody. Podczas ich wymowy duże znaczenie ma:

• pozycja języka tj. to, czy język położony niżej czy wyżej
• ułożenie warg
• długość dźwięku

Przykłady:

• sit /sɪt/
• seat /siːt/
• cat /kæt/
• cup /kʌp/

Krótkie i długie samogłoski

Jak już wspomnieliśmy, w języku angielskim długość samogłoski często wpływa na znaczenie słowa. Dlatego w angielskim zapisie fonetycznym stosuje się specjalny znak długości – dwukropek przy literze oznaczającej dźwięk.

Porównaj:

• ship /ʃɪp/
• sheep /ʃiːp/
• full /fʊl/
• fool /fuːl/

Spółgłoski w języku angielskim

Spółgłoski powstają wtedy, gdy powietrze napotyka przeszkodę w jamie ustnej. Może to być kontakt języka z podniebieniem lub zębami.

Podczas wymowy ważne są między innymi:

• czubek języka
• kontakt z podniebieniem twardym
• kontakt z podniebieniem miękkim

Przykłady:

• /θ/ w słowie think
• /ð/ w słowie this

Jest to dźwięk pomiędzy polskim „s” i „z”, który powstaje, gdy czubek języka znajduje się między zębami.

Spółgłoski dźwięczne i bezdźwięczne

Jeżeli podczas wymowy struny głosowe wibrują, mamy do czynienia z spółgłoska dźwięczna.

Na przykład:

• /b/ w słowie book
• /d/ w słowie dog

Natomiast w przypadku spółgłosek bezdźwięcznych struny głosowe nie drgają.

Na przykład:

• /p/ w słowie pen
• /t/ w słowie top

Zazwyczaj taki zapis znajduje się zaraz po słowie i jest umieszczony w nawiasach pochyłych.

Na przykład w słowniku możesz zobaczyć zapis: teacher /ˈtiːtʃə/

W słowie teacher można wyróżnić kilka elementów:

• /t/ – spółgłoska podobna do polskiego „t”
• /iː/ – samogłoska długa
• /tʃ/ – dźwięk podobny do „cz”
• /ə/ – bardzo krótka samogłoska w pozycji centralnej

Znaki akcentu w zapisie fonetycznym

W zapisie fonetycznym ważne są nie tylko angielskie dźwięki, ale także akcent. Przed sylabą akcentowaną pojawia się znak ˈ. Oznacza to, że na tę część słowa pada akcent.

Spójrz na przykład:

• computer /kəmˈpjuːtə/

Akcent znajduje się na drugiej sylabie.

Czasami pojawia się również akcent poboczny, oznaczany symbolem ˌ.

Na przykład:

• information /ˌɪnfəˈmeɪʃən/

Poniżej znajdziesz krótką tabelę, która pokazuje kilka podstawowych znaków. Zobaczysz symbol, przybliżone brzmienie oraz przykładowe słowa.

W języku polskim litery dość wiernie oddają dźwięki, więc intuicyjnie wiadomo, jak coś przeczytać. W angielskim tak nie jest – zapis słowa często niewiele mówi o jego brzmieniu. Dlatego wiele osób próbuje czytać symbole fonetyczne jak zwykłe litery, co prowadzi do „spolszczonej” wymowy. W przypadku dzieci ważny jest także etap rozwoju mowy, na którym się znajdują.

Wyzwaniem są też dźwięki, których nie ma w polszczyźnie. Przykładem jest /θ/ (jak w think). Trudność sprawia również rozróżnianie długości samogłosek – np. krótkie i długie „i” mogą zmieniać znaczenie słowa. Dochodzą do tego dźwięki tworzone w mniej oczywistych miejscach, jak /ŋ/ (np. w sing), które przypomina nosowe „n”. Często pomijany jest także akcent.

Znajomość alfabetu fonetycznego bardzo przydaje się podczas nauki angielskiego i da się go łatwo opanować. Najpierw spójrz na transkrypcję i sprawdź, jakie dźwięki tworzą wyraz, gdzie pada akcent i czy pojawiają się samogłoski długie czy krótkie (np. banana /bəˈnɑːnə/).

Następnie ćwicz pojedyncze dźwięki i porównuj podobne wyrazy, takie jak ship /ʃɪp/ i sheep /ʃiːp/ albo full /fʊl/ i fool /fuːl/, żeby wychwycić różnice w długości samogłosek. Zwracaj uwagę na pracę głosu – przy /z/ poczujesz drganie, przy /s/ nie.

Najlepsze efekty daje łączenie zapisu fonetycznego z odsłuchem. Korzystaj ze słowników online: przeczytaj transkrypcję, posłuchaj nagrania, powtórz i porównaj swoją wymowę. Niesamowicie pomocne może się okazać także wsparcie native speakera, który pomoże Ci zrozumieć popełniane błędy i je szybko skorygować. Uczymy tego na naszych interaktywnych lekcjach online w Novakid.

Regularne korzystanie z zapisu fonetycznego angielskiego alfabetu przynosi szereg korzyści, o czym wprost świadcza liczne badania. W jednym z badań przeprowadzonych na uczniach liceum sprawdzono poziom wymowy przed i po nauce symboli IPA. Uczniowie najpierw wykonali test wymowy, następnie pracowali z alfabetem fonetycznym, a później ponownie oceniono ich wymowę. Wynik był jednoznaczny — po wprowadzeniu IPA poziom wymowy znacząco się poprawił.

Jeśli chcesz wznieść swój poziom angielskiego na zupełnie nowy poziom lub po prostu zacząć naukę od podstaw, zapraszamy do naszej szkoły językowej. Pierwsza lekcja jest zupełnie darmowa.

Źródła:

https://www.researchgate.net/publication/384189429_THE_EFFECTIVENESS_OF_USING_INTERNATIONAL_PHONETIC_ALPHABET_SYMBOLS_ON_GRADE_12_STUDENTS%27_PRONUNCIATION_SKILLS

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590291125005583