Jednym z fundamentów kształtującej się osobowości jest temperament – cecha wrodzona, uwarunkowana genetycznie. To właśnie temperament wpływa na to, jak dziecko reaguje na różne bodźce, jaką ma ilość energii, czy jest wrażliwe na hałas, czy lubi być blisko innych, np. noszone na rękach.
Ostateczny kształt osobowości jest wynikiem interakcji między wrodzonym temperamentem a doświadczeniami życiowymi, relacjami z innymi ludźmi i wpływami środowiska. Każdy etap życia dziecka ma znaczenie dla formowania jego unikalnej osobowości. Przyjrzyjmy się zatem, jak wygląda rozwój osobowości na poszczególnych etapach dzieciństwa.
0-2 lata: Początki kształtowania osobowości
Już w okresie niemowlęcym zaczynają kształtować się pierwsze cechy osobowości. To właśnie wtedy ujawniają się podstawowe oznaki temperamentu. Można zauważyć, czy niemowlę jest spokojne i ciche, czy może ruchliwe i głośno domaga się uwagi. W tym czasie dziecko uczy się też wyrażać swoje podstawowe emocje, takie jak radość, strach, złość czy smutek.
Niezwykle ważną rolę w tym okresie odgrywają więzi z rodzicami i opiekunami. Ciepła, pełna miłości opieka buduje u dziecka poczucie bezpieczeństwa, które staje się fundamentem dla dalszego rozwoju osobowości. Na przykład dziecko, które czuje się bezpieczne w obecności rodziców, łatwiej radzi sobie z odkrywaniem świata i nawiązywaniem kontaktów z innymi.
3-5 lat: Wiek przedszkolny i rozwój podstawowych cech charakteru
W wieku przedszkolnym zaczyna się rozwijać coraz bardziej złożona osobowość. Dzieci w tym wieku uczą się umiejętności społecznych – jak dzielić się z innymi, współpracować w grupie i budować pierwsze przyjaźnie. To również czas, kiedy zaczynają kształtować się podstawowe cechy charakteru, takie jak empatia, współczucie czy zdolność do współpracy.
Pod wpływem rodziców i wychowawców dzieci uczą się norm społecznych i zasad moralnych. Na przykład uczą się, że należy być uczciwym, nie wolno kłamać, warto pomagać innym. To, jakie wartości będą im przekazywane w tym okresie, ma ogromny wpływ na to, jakimi ludźmi staną się w przyszłości.
Właśnie w tym czasie rodzice mogą zauważyć, czy ich dziecko jest bardziej ekstrawertyczne, chętnie uczestniczy w zabawach z rówieśnikami, czy może bardziej introwertyczne, wybierając spokojniejsze i samodzielne aktywności. Warto przy tym sprawdzić, jaki typ osobowości prezentuje nasze dziecko, aby lepiej je zrozumieć i wspierać w dalszym rozwoju.
6-12 lat: Wiek szkolny i umacnianie cech charakteru
Wiek szkolny to okres dalszego umacniania i rozwijania cech charakteru. Dzieci stają się coraz bardziej samodzielne, uczą się odpowiedzialności i dyscypliny, zarówno w domu, jak i w szkole. Uczą się też współpracy, komunikacji i radzenia sobie z różnymi sytuacjami, np. konfliktami z rówieśnikami czy wymaganiami szkolnymi.
Edukacja, kontakty z rówieśnikami i autorytety, takie jak nauczyciele, mają ogromny wpływ na kształtowanie się wartości i postaw dziecka. Na przykład dzieci, które odnoszą sukcesy w nauce i zdobywają uznanie, budują pewność siebie i poczucie własnej wartości. Z kolei dzieci uczestniczące w różnych aktywnościach, takich jak sport czy zajęcia artystyczne, uczą się pracy zespołowej, odpowiedzialności za innych oraz wytrwałości w dążeniu do celu.
Okres dojrzewania (13+ lat): Kształtowanie tożsamości
Okres dojrzewania to czas intensywnych zmian, zarówno fizycznych, jak i emocjonalnych. Nastolatkowie zaczynają samodzielnie kształtować swoją tożsamość, eksperymentują z różnymi zachowaniami, stylami i wartościami. Jest to naturalna część procesu dorastania, choć czasem może przybierać formę buntu przeciwko rodzicom i autorytetom.
W tym okresie niezwykle istotną rolę odgrywa grupa rówieśnicza, która może wpływać na kształtowanie się postaw, wyborów i zachowań nastolatka. W tym czasie młodzi ludzie zaczynają świadomie określać, kim są, co jest dla nich ważne i w co wierzą. Ostateczny kształt osobowości i charakteru wyłania się właśnie w tych latach, choć pełna dojrzałość osobowości często następuje dopiero około 25. roku życia.
