Kobiety w nauce – znane Polki, o których musisz wiedzieć! 

Wyobraźcie sobie świat bez elektryczności, komputerów, szczepionek czy lotów w kosmos?  Wszystko to, co dzisiaj uważamy za oczywiste, powstało dzięki nauce – ciężkiej pracy i wytrwałości ludzi, którzy zadawali pytania i szukali na nie odpowiedzi. Co ciekawe, wśród tych osób znajdziemy wiele sławnych kobiet, które mimo licznych przeszkód, stereotypów i barier społecznych, zmieniły bieg historii.

Dlaczego warto o nich mówić? Bo ich historie inspirują! Każda z nich pokazuje, że ciekawość, pasja i determinacja potrafią zdziałać cuda. W tym artykule przybliżymy sylwetki dziesięciu niezwykłych Polek, które swoją pracą wpłynęły na świat, w którym dziś żyjemy. 

Słowem wstępu

Nauka to klucz do zrozumienia świata. Dzięki niej wiemy, jak funkcjonuje nasze ciało, dlaczego pada deszcz, jak działa Internet i co znajduje się we wszechświecie. Nauka pomaga nam nie tylko rozumieć, ale także rozwiązywać problemy – dzięki niej leczymy choroby, możemy chronić środowisko naturalne i tworzyć nowe technologie. 

Przez wieki kobiety musiały walczyć o swoje miejsce w nauce. Często nie mogły studiować na uniwersytetach, a ich odkrycia przypisywano mężczyznom. Mimo to wiele z nich nie poddało się i osiągnęło sukcesy, które na zawsze zapisały się na kartach historii. Ich praca jest dowodem na to, że nauka nie ma płci – każdy, kto ma marzenia i jest gotowy ciężko pracować, może dokonać czegoś niezwykłego.

Przed Tobą 10 wybitnych kobiet, które nie tylko coś wynalazły, ale również realnie wpłynęły na otaczającą nas rzeczywistość. 

Maria Skłodowska-Curie – pionierka fizyki i chemii

Do grona najwybitniejszych Polek w historii Polski i całego świata z pewnością należy Maria Skłodowska-Curie. Urodziła się w 1867 roku w Warszawie, gdy Polska znajdowała się pod zaborami, co oznaczało wiele ograniczeń, także związanych z edukacją. Maria była najmłodszym dzieckiem w rodzinie nauczycielskiej, która ceniła wiedzę i wykształcenie. Już jako młodej dziewczynie marzyła jej się kariera naukowa, ale jako kobieta w ówczesnej Polsce nie mogła studiować na uniwersytecie.

W wieku 24 lat wyjechała do Paryża, gdzie rozpoczęła studia na Sorbonie. Tam poznała swojego przyszłego męża, Pierre’a Curie, który wspierał ją w jej badaniach. Razem zaczęli eksperymenty nad promieniotwórczością – terminem, który Maria jako pierwsza wprowadziła do nauki. Co wynalazła Maria Skłodowska-Curie? W 1898 roku odkryła dwa nowe pierwiastki: polon (nazwany na cześć Polski) i rad, za co otrzymała Nagrodę Nobla.

Zasługi Marii Skłodowskiej-Curie dla rozwoju nauki

Maria Skłodowska-Curie jako pierwsza zauważyła, że promieniowanie to właściwość atomów, a nie efekt chemicznej interakcji między nimi. Jej badania stały się fundamentem nowoczesnej fizyki jądrowej i medycyny. Dzięki jej pracom rozwinięto techniki radioterapii, które do dziś są podstawą leczenia nowotworów.

Maria była pierwszą kobietą, która zdobyła Nagrodę Nobla i jedyną, która otrzymała ją w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych: fizyce (1903) i chemii (1911). Jej odkrycia zrewolucjonizowały naukę i przyczyniły się do rozwoju technologii, z których korzystamy do dziś.

Stefania Jabłońska – kobieta, która zmieniła medycynę

Prof. Stefania Jabłońska urodziła się w Warszawie w 1920 roku w rodzinie żydowskiej. Jej zainteresowanie medycyną pojawiło się wcześnie, a wybór specjalizacji – dermatologii – był wynikiem jej fascynacji funkcją skóry. Ukończyła studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim tuż po II wojnie światowej, kiedy Polska odbudowywała się z wojennych zniszczeń.

Od początku swojej kariery Jabłońska poświęciła się badaniom nad chorobami skóry. W latach 70. odkryła, że wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest kluczowym czynnikiem wywołującym raka szyjki macicy. Odkrycie to stało się fundamentem w walce z tą chorobą, umożliwiając opracowanie szczepionek, które dziś są standardem w profilaktyce. Jabłońska była autorką lub współautorką ponad 1000 publikacji naukowych i kierowała licznymi badaniami klinicznymi, które zmieniały oblicze dermatologii na świecie. 

Janina Hurynowicz – sławna kobieta lekarz

Wśród słynnych kobiet naukowców musi się też znaleźć Janina Hurynowicz, która była polską lekarką, neurofizjolog, neurologiem i psychiatrą. Po drugiej wojnie światowej pracowała na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie objęła stanowisko profesora. W swojej pracy naukowej specjalizowała się w neurofizjologii, a szczególnym przedmiotem jej badań była chronaksymetria, czyli pomiar czasu potrzebnego do pobudzenia nerwów. Zajmowała się również problematyką zmęczenia i reakcji naczynioruchowych, które miały duże znaczenie dla medycyny.

Pozostawiła po sobie dziesiątki publikacji naukowych, w tym prace poświęcone wpływowi insuliny na autonomiczny układ nerwowy. Wiele z jej artykułów miało charakter popularnonaukowy. Została zapamiętana jako wybitna postać polskiej neurologii i psychiatrii, która wniosła istotny wkład w rozwój tych nauk w Polsce.

Elżbieta Heweliusz – współtwórczyni atlasów gwiazd

Na 4. miejscu wśród sławnych Polek możemy wymienić Elżbietę Heweliusz, czyli żonę Jana Heweliusza, jednego z najbardziej znanych astronomów XVII wieku. Pochodziła z Gdańska i jako młoda kobieta wykazywała zainteresowanie nauką. Po ślubie z Janem stała się jego najbliższą współpracowniczką i partnerką w badaniach astronomicznych.

Przez wiele lat wspólnie prowadzili obserwacje nieba w prywatnym obserwatorium w Gdańsku, które było jednym z najlepiej wyposażonych w Europie. Elżbieta nie tylko wspierała męża w jego pracy, ale także aktywnie uczestniczyła w tworzeniu map nieba, zapisując obserwacje i przeprowadzając obliczenia.

Po śmierci męża Elżbieta dokończyła jego dzieło życia – atlas gwiazd Prodromus Astronomiae. Jej praca była wielkim osiągnięciem, ponieważ kobiety w tamtych czasach rzadko miały możliwość pracy naukowej. Do dziś uważana jest za jedną z pierwszych kobiet-astronomów w Europie.

Poszerz swoją wiedzę i sprawdź: Kosmos i astronomia – słownictwo po angielsku

Zofia Kielan-Jaworowska – paleontolog światowej sławy

Zofia Kielan-Jaworowska urodziła się w Sokołowie Podlaskim. W latach 60. i 70. kierowała polsko-mongolskimi ekspedycjami paleontologicznymi na pustyni Gobi. Jej zespół odkrył szczątki nowych gatunków dinozaurów oraz ssaków, które żyły w okresie późnej kredy. Tamtejsze znaleziska nadal są tematem wielu prac naukowych.

Prof. Kielan-Jaworowska była autorką wielu książek i artykułów naukowych, które są cytowane przez badaczy na całym świecie. Jej prace stanowią fundament współczesnej paleontologii. Dzięki niej Polska stała się uznawanym ośrodkiem badań nad prehistorią. 

Maria Siemionow – pionierka transplantologii

Maria Siemionow od najmłodszych lat wykazywała zainteresowanie medycyną. Ukończyła studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Poznaniu, a później rozpoczęła specjalizację w chirurgii. Jej prawdziwą pasją stała się transplantologia, a szczególnie chirurgia rekonstrukcyjna. W latach 70. opuściła Polskę i wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuowała karierę naukową.

Maria Siemionow jest najbardziej znana ze swojego przełomowego osiągnięcia – przeprowadzenia pierwszej w USA pełnej transplantacji twarzy. Był to kamień milowy dla transplantologii i całej chirurgii, a także nowa nadzieja dla tysięcy pacjentów, którzy z różnych powodów doznali poważnych urazów.

Hanna Hirszfeldowa – pediatra, hematolog, działaczka społeczna

Hanna Hirszfeldowa była polską pediatrą, specjalistką w dziedzinie hematologii. Urodziła się w 1898 roku, a jej życie zawodowe skupiło się na pediatrii i opiece nad dziećmi. Współpracowała z mężem, Ludwikiem Hirszfeldem, który był wybitnym immunologiem.

Hirszfeldowa była pionierką w badaniach nad dziedziczeniem grup krwi i opracowała metody pozwalające lepiej zrozumieć ich rolę w medycynie, co miało ogromny wpływ na rozwój transfuzjologii i leczenia chorób krwi. Pod jej opieką znajdowały się dzieci z rzadkimi schorzeniami, a także prowadziła szerokie badania nad chorobami hematologicznymi.

Wilhelmina Iwanowska – kobieta naukowiec

Iwanowska ukończyła studia na Wydziale Astronomii Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, a później rozpoczęła pracę w Obserwatorium Astronomicznym USB, gdzie zajmowała się badaniami na temat astrofizyki. 

Iwanowska była pionierką w badaniach nad ruchem gwiazd, fotometrią fotograficzną, gwiazdami zmiennymi, widmami gwiazdowymi i ewolucją galaktyk. Jej największym osiągnięciem było ustalenie nowej skali odległości we Wszechświecie. W latach 1948–1949 przebywała na stażu naukowym w USA, gdzie pracowała w kilku amerykańskich obserwatoriach. 

Iwanowska była pierwszą kobietą w zarządzie Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU), a także członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk (od 1956) i członkiem rzeczywistym (od 1976). Była założycielką Toruńskiego Centrum Astronomicznego PAN w Piwnicach, gdzie pełniła funkcję dyrektora od 1952 roku.

Maria Antonina Czaplicka – etnografka i badaczka

Maria Antonina Czaplicka była polską etnografką, która jako jedna z pierwszych poświęciła się badaniom ludów Syberii i ich kultur. Urodziła się w 1884 roku, a po ukończeniu studiów etnograficznych w Londynie, rozpoczęła badania terenowe na Syberii, gdzie spędziła kilka lat, badając tamtejsze plemiona i ich wierzenia. Czaplicka była szczególnie zainteresowana szamanizmem, a jej prace na ten temat miały duży wpływ na rozwój badań nad tym zjawiskiem.

Była jedną z pierwszych kobiet na świecie, które obroniły doktorat z antropologii, a także pierwszą kobietą w historii, która została wykładowczynią antropologii na Oksfordzie.

Osiągnięcia:

• Pionierskie badania nad kulturami Syberii.
• Autorka licznych prac naukowych i książek antropologicznych. 
• Wprowadziła nowatorskie podejście do badań nad religią i społecznymi rolami płci w kontekście tradycyjnych kultur.

Wanda Szmielew – wybitna polska matematyczka

W naszym zestawieniu zabrakło kobiety matematyczki, dlatego też warto sobie powiedzieć kilka słów o Wandzie Szmielew, czyli twórczyni warszawskiej szkoły podstaw geometrii.

Wanda Szmielew ukończyła II Miejskie Gimnazjum Żeńskie im. J. Kochanowskiego w Warszawie, a następnie rozpoczęła studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1954–1967 była docentem, a później profesorem nadzwyczajnym w Katedrze Geometrii Uniwersytetu Warszawskiego. W 1958 roku założyła seminarium, które dało początek warszawskiej szkole podstaw geometrii.

Wanda Szmielew jest autorką około 30 prac naukowych z zakresu podstaw matematyki, algebry, geometrii i teorii mnogości. Szmielew opracowała również algebraiczny odpowiednik aksjomatu Pascha, co pozwoliło na rozwój geometrii bez-Paschowej. Jej największym osiągnięciem była jednak aksjomatyka Szmielew-Tarskiego, która umożliwiła opisanie geometrii za pomocą algebry ogólnej.

Odkryj świat nauki z Novakid!

Wyobraź sobie, że Twoje dziecko z łatwością czyta książki o nauce i wielkich odkryciach. Znajomość angielskiego daje możliwość zapoznania się z materiałami, które nie zawsze zostają przetłumaczone na inne języki.

W Novakid uczymy dzieci w sposób naturalny i przyjazny, dzięki czemu nauka języka staje się ekscytującą podróżą. Zajęcia prowadzone są online przez doświadczonych nauczycieli, więc Twoje dziecko uczy się w dogodnym czasie, w zaciszu domowym. Angielski to klucz do przyszłości – kto wie, może właśnie dzięki niemu Twoje dziecko stanie się kolejnym wybitnym naukowcem?

Zapisz swoją pociechę na bezpłatną lekcję próbną i przekonaj się, jak w Novakid rozbudzamy ciekawość do świata i nauki!

3/5

14 stycznia, 2025