Dlaczego dziecko się jąka? Jak pomóc mu mówić płynnie

Jąkanie u dzieci można podzielić na trzy główne rodzaje: jąkanie kloniczne, jąkanie toniczne oraz jąkanie kloniczno-toniczne. Każdy z tych typów charakteryzuje się innymi objawami i może pojawiać się w różnym wieku oraz kontekście rozwojowym.

• Jąkanie kloniczne charakteryzuje się powtarzaniem pojedynczych dźwięków, sylab lub słów. Jest to najbardziej powszechny rodzaj jąkania u dzieci. Dziecko powtarza dźwięki lub sylaby, co może brzmieć jak „k-k-k-kot” lub „ko-ko-ko-kot”. Powtarzanie to jest zwykle rytmiczne i może obejmować kilka powtórzeń na jednym dźwięku lub sylabie. Takie jąkanie najczęściej pojawia się między 2 a 5 rokiem życia, kiedy dziecko intensywnie rozwija swoje umiejętności językowe i słowne.
• Jąkanie toniczne objawia się przedłużaniem dźwięków oraz blokowaniem mowy. Dziecko może mieć trudności z wydobyciem dźwięku, co prowadzi do chwilowych przerw w mowie. Dziecko przedłuża dźwięki, co może brzmieć jak „k—-ot”. Często pojawiają się także blokady mowy, podczas których dziecko nie jest w stanie wydać żadnego dźwięku, co może trwać kilka sekund. Jąkanie toniczne pojawia się nieco później niż jąkanie kloniczne, zazwyczaj w wieku przedszkolnym, ale może także wystąpić u starszych dzieci, które zaczynają doświadczać bardziej skomplikowanych sytuacji komunikacyjnych.
• Jąkanie kloniczno-toniczne jest mieszanką dwóch wcześniej opisanych rodzajów jąkania. Dziecko może zarówno powtarzać dźwięki i sylaby, jak i przedłużać dźwięki oraz doświadczać blokad mowy. Objawy jąkania kloniczno-tonicznego mogą obejmować zarówno rytmiczne powtarzanie dźwięków, jak i przedłużanie dźwięków oraz blokady mowy. Może to brzmieć jak „k-k-k—ot” lub „ko—ko—kot”. Taki typ jąkania może pojawić się w dowolnym wieku dziecięcym, jednak najczęściej jest obserwowany u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, które już wcześniej miały problemy z powtarzaniem dźwięków i blokadą mowy.

Przyczyny jąkania mają różnorodne podłoże, m.in. genetyczne, psychologiczne, neurologiczne, behawioralne, czy lingwistyczne. Każda z tych kategorii obejmuje różne czynniki, które mogą wpływać na rozwój zaburzeń mowy u dzieci. Zweryfikujmy je.

1. Przyczyny genetyczne. Jąkanie może mieć podłoże genetyczne, co oznacza, że skłonność do tego zaburzenia mowy może być dziedziczona z pokolenia na pokolenie. Dziecko, którego rodzice lub dziadkowie również jąkali się w dzieciństwie, ma większe ryzyko, że i u niego pojawi się jąkanie. Ponadto, badania przeprowadzone przez amerykańskich naukowców wykazały, że geny mogą wpływać na rozwój i funkcjonowanie obszarów mózgu odpowiedzialnych za mowę.
2. Przyczyny psychologiczne. Stres, lęk oraz emocjonalne napięcie mogą wywoływać lub nasilać jąkanie u dzieci. Dziecko, które doświadcza silnego stresu w przedszkolu lub szkole, może zacząć jąkać się, szczególnie w sytuacjach wymagających publicznego mówienia. Lęk przed mówieniem, wynikający z wcześniejszych negatywnych doświadczeń, może prowadzić do nasilenia objawów jąkania. Również emocjonalne napięcie spowodowane problemami w domu, takimi jak konflikty rodziców, może wpływać na przyszłą płynność mowy dziecka.
3. Przyczyny neurologiczne. Zaburzenia w funkcjonowaniu mózgu, które wpływają na procesy związane z mową, mogą być przyczyną jąkania. Nieprawidłowe funkcjonowanie obszarów mózgu odpowiedzialnych za koordynację mowy podobnie jak uszkodzenia mózgu spowodowane urazami lub infekcjami mogą wpływać na zdolność dziecka do płynnego mówienia. Również zaburzenia neurologiczne, takie jak epilepsja, mogą wywoływać jąkanie.
4. Przyczyny behawioralne. Jąkanie może być również wynikiem nabytych nawyków mówienia lub nieprawidłowych wzorców komunikacyjnych. Dziecko, które naśladuje jąkanie u innych osób w swoim otoczeniu, może zacząć powtarzać ten wzorzec mowy. Ponadto, rodzice, którzy nadmiernie reagują na drobne, naturalne na początkowym etapie nauki mówienia, potknięcia dziecka, mogą nieświadomie stresować dziecko i wzmacniać jąkanie.
5. Przyczyny lingwistyczne. Także trudności językowe związane z rozwojem mowy i języka mogą przyczyniać się do jąkania. Dzieci, które mają problemy z szybkim przetwarzaniem i formułowaniem złożonych zdań oraz dzieci z opóźnionym rozwojem językowym mogą jąkać się podczas prób wyrażenia swoich myśli.

Prawidłowy rozwój mowy u dziecka przebiega w kilku etapach, z których każdy charakteryzuje się pojawianiem się nowych umiejętności.

Pierwszy etap to okres melodii (0-1 rok życia), w którym dziecko zaczyna wydawać dźwięki, gaworzyć oraz naśladować intonację mowy dorosłych. W tym czasie niemowlę uczy się rozpoznawać głosy i zaczyna tworzyć proste sylaby, co jest podstawą do późniejszego rozwinięcia umiejętności językowych.

Drugi etap to okres wyrazu (1-2 rok życia), kiedy dziecko zaczyna używać pierwszych słów. Maluchy w tym wieku potrafią już nazywać przedmioty i osoby z najbliższego otoczenia, a ich słownictwo gwałtownie się rozwija.

Kolejny etap to okres zdania (2-3 rok życia), w którym dziecko zaczyna łączyć słowa w proste zdania. Na tym etapie dzieci zaczynają formułować krótkie, kilkuzdaniowe wypowiedzi, co pozwala im na bardziej skuteczną komunikację z otoczeniem.

Ostatni etap to okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia), podczas którego dziecko doskonali swoje umiejętności językowe, używając złożonych zdań i rozwijając gramatykę oraz słownictwo. W tym czasie dzieci często bawią się słowami, eksperymentują z nowymi wyrażeniami i intensywnie rozwijają zdolności narracyjne. Każdy z tych etapów jest niezbędny dla prawidłowego rozwoju mowy i komunikacji u dziecka.

Lekcje angielskiego online w Novakid, nastawione na mówienie po angielsku z nauczycielem native speakerem, skutecznie przeciwdziałają jąkaniu u dzieci. Dziecko rozwija umiejętność mówienia po angielsku bezstresowo, w swobodnej atmosferze, poprzez naukę w formie zabawy.

Interaktywne lekcje, pełne gier i ciekawych aktywności, angażują dzieci, dzięki czemu uczą się mówić płynnie i z pewnością siebie. Nauczyciele native speakerzy wspierają dzieci w pokonywaniu barier językowych, co pomaga im w rozwijaniu płynności mowy nie tylko w języku angielskim, ale również w języku ojczystym.

Taka forma nauki jest szczególnie skuteczna dla przedszkolaków, którzy uczą się poprzez zabawę i naśladownictwo, co pozytywnie wpływa na ich rozwój językowy. Wspólne ćwiczenia z nauczycielem pozwalają dziecku na systematyczne doskonalenie mowy, co może zmniejszyć objawy jąkania. Wypróbuj koniecznie program nauki angielskiego dla przedszkolaków w Novakid.