Depresja u dzieci i młodzieży. Jak ją rozpoznać i jak wspierać w leczeniu depresji

Depresja może manifestować się na różne sposoby, a każda zmiana w zachowaniu powinna zaalarmować rodzica lub opiekuna. Ważne jest, aby być czujnym i w razie potrzeby podjąć odpowiednie działania, na przykład poprzez zachęcanie dziecka lub nastolatka do szczerej rozmowy o swoich uczuciach.

Poniżej przedstawiamy listę częstych objawów, które mogą wskazywać na pojawienie się depresji u młodych osób:

1. Przewlekły smutek – dziecko lub nastolatek może wydawać się stale przygnębiony, smutny lub w złym nastroju, nawet jeśli na pierwszy rzut oka nie ma ku temu wyraźnych powodów. Przewlekły smutek, trwający dłużej niż dwa tygodnie, powinien wzbudzić niepokój, ponieważ może to być jeden z kluczowych, wczesnych objawów depresji. Takie dzieci mogą unikać sytuacji, które wcześniej sprawiały im radość, i mają trudności w czerpaniu przyjemności z codziennych aktywności.
2. Anhedonia – to brak zdolności do odczuwania radości i przyjemności z rzeczy, które wcześniej sprawiały dziecku przyjemność, takich jak hobby, zabawy czy spotkania z przyjaciółmi. Jest to jeden z głównych objawów depresji i może prowadzić do izolacji społecznej oraz pogorszenia jakości życia dziecka. Rodzice mogą zauważyć, że ich dziecko wycofuje się z aktywności, które kiedyś lubiło, i spędza więcej czasu samotnie.
3. Zaburzenia lękowe – które często towarzyszą depresji u dzieci. Mogą one objawiać się nadmiernym zamartwianiem się, nieuzasadnionym strachem, a także nagłymi atakami paniki. Dzieci mogą skarżyć się na dolegliwości fizyczne, takie jak bóle brzucha czy głowy, które są związane z odczuwanym lękiem. Nie należy ignorować tych objawów, ponieważ nie zaadresowane mogą prowadzić do pogłębienia depresji.
4. Zaburzenia snu – zmiany w rytmie snu, takie jak bezsenność, trudności w zasypianiu lub przeciwnie – nadmierna senność, mogą być objawem depresji. Dzieci mogą budzić się w nocy lub bardzo wcześnie rano, a ich sen może być niespokojny. Przewlekłe problemy ze snem mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie dziecka w ciągu dnia, co z kolei może pogłębiać inne objawy depresji.
5. Zmiany apetytu – depresja może prowadzić do zaburzeń w apetycie dziecka. Mowa tu zarówno o jego wzroście, jak i spadku. Dzieci mogą albo jeść znacznie mniej niż zwykle, co prowadzi do utraty wagi, albo wręcz przeciwnie – zaczynają objadać się, co może prowadzić do nadwagi. Oba te scenariusze są niepokojące i mogą wskazywać na to, że dziecko zmaga się z depresją. Depresji u nastolatków często towarzyszą zaburzenia odżywiania jak anoreksja czy bulimia.
6. Zaburzenia odżywiania – depresja może prowadzić do zaburzeń odżywiania, takich jak anoreksja czy bulimia. Dziecko może stawać się obsesyjnie skupione na swojej wadze i wyglądzie, co prowadzi do drastycznego ograniczania jedzenia lub przeciwnie – objadania się, a następnie wywoływania wymiotów. Takie zachowania są niebezpieczne dla zdrowia fizycznego i psychicznego dziecka i wymagają natychmiastowej interwencji.
7. Niskie poczucie własnej wartości – dzieci cierpiące na depresję często mają zaniżone poczucie własnej wartości. Mogą wyrażać przekonanie, że są bezwartościowe, nieudolne, lub że nie zasługują na miłość i wsparcie. Takie myśli mogą prowadzić do izolacji, rezygnacji z wyzwań i zadań, które wcześniej były dla nich osiągalne, oraz pogorszenia relacji z rówieśnikami i dorosłymi. Permanentne zaniżone poczucie własnej wartości może prowadzić do pojawienia się myśli samobójczych.
8. Trudności w nauce – depresja często wpływa na zdolności poznawcze dziecka, co może przejawiać się w trudności z koncentracją, zapamiętywaniem informacji oraz spadkiem zainteresowania nauką. Dziecko może mieć problemy w szkole, co bywa szybko zauważone przez nauczycieli i sklasyfikowane jako obniżenie wyników w nauce lub brak zaangażowania w lekcje. Rodzice powinni być czujni na te sygnały i zrozumieć, że mogą one być objawem głębszego problemu.
9. Problemy w relacjach – depresja może prowadzić do trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji z rówieśnikami oraz członkami rodziny. Dzieci mogą wycofywać się z kontaktów społecznych, unikać spotkań z przyjaciółmi, a także mogą być bardziej drażliwe i konfliktowe w relacjach z rodzeństwem i rodzicami. Takie zachowanie może być wynikiem wewnętrznego bólu, którego dziecko nie potrafi wyrazić skomplikowanymi słowami, a który przeżywa.
10. Przemoc rówieśnicza – dzieci i młodzież zmagające się z depresją mogą być bardziej narażone na przemoc rówieśniczą lub same mogą stawać się agresywne wobec innych. Przemoc rówieśnicza, zarówno fizyczna, jak i psychiczna, może być zarówno przyczyną, jak i skutkiem depresji. Dzieci, które doświadczają przemocy, mogą czuć się bezradne, osamotnione i bezwartościowe, co może prowadzić do pogłębienia ich depresji.

Nietypowe, współczesne objawy depresji u dzieci

Współczesny świat, z jego szybkim tempem życia, wszechobecnością mediów społecznościowych i wysokimi oczekiwaniami kreowanymi przez wirtualną rzeczywistość, wywiera ogromną presję na dzieci i młodzież.

Coraz więcej młodych osób odczuwa, że nie spełnia wyidealizowanych standardów, co może prowadzić do poczucia niedopasowania lub niewystarczalności. To z kolei sprawia, że niektóre objawy depresji mogą być nietypowe i trudne do rozpoznania.

Poniżej przedstawiamy kilka z nich, na które rodzice powinni zwracać szczególną uwagę, ponieważ ich wczesne rozpoznanie może pomóc szybciej poradzić sobie z problemem.

1. Zaburzenia koncentracji – dzieci i młodzież cierpiące na depresję często mają trudności z utrzymaniem uwagi, co może wpływać na ich wyniki w nauce i zdolność do wykonywania codziennych zadań. Mogą wydawać się nieobecne, zamyślone lub mieć problem z dokończeniem rozpoczętych czynności. Zaburzenia koncentracji mogą być mylnie interpretowane jako brak motywacji lub lenistwo, dlatego ważne jest, aby rodzice i nauczyciele byli wyczuleni na te sygnały i zrozumieli, że mogą one wynikać z głębszego problemu.
2. Bóle głowy i brzucha – depresja u dzieci może objawiać się w postaci dolegliwości somatycznych, takich jak nawracające bóle głowy lub brzucha. Dzieci mogą skarżyć się na te dolegliwości, choć badania medyczne nie wykazują żadnych fizycznych przyczyn ich powstawania. Takie bóle mogą być wynikiem stresu, lęku i napięcia emocjonalnego, które towarzyszą depresji. Warto zwrócić uwagę na ich częstotliwość i to, czy pojawiają się w sytuacjach związanych ze szkołą, relacjami z rówieśnikami lub po korzystaniu z mediów społecznościowych.
3. Moczenie nocne – u starszych dzieci, które wcześniej nie miały problemów z kontrolą pęcherza, nawracające moczenie nocne może być sygnałem depresji lub silnego stresu. Jest to objaw, który bywa zawstydzający dla dziecka, co może prowadzić do izolacji społecznej i unikania kontaktów z rówieśnikami, np. nocowania u znajomych. Warto podejść do tego tematu delikatnie i z poszanowaniem sfery intymnej dziecka, szukając przyczyn tego zachowania, które mogą być głęboko zakorzenione w problemach emocjonalnych.
4. Nadmierna męczliwość – dzieci z depresją mogą odczuwać chroniczne zmęczenie, nawet po długim odpoczynku lub całej przespanej nocy. Uczniowie mogą wydawać się ospali, niechętni do podejmowania aktywności fizycznych lub inicjatyw, które wcześniej sprawiały im przyjemność. Nadmierna męczliwość może również wpływać na ich zdolność do skupienia się na nauce i wykonywania codziennych obowiązków, co może być mylnie interpretowane jako lenistwo lub brak zainteresowania.
5. Fobie, np. fobia szkolna – depresja u dzieci może manifestować się w postaci fobii, takich jak fobia szkolna. Dziecko może odczuwać silny lęk przed pójściem do szkoły, często związany z obawą przed oceną, kontaktami z rówieśnikami lub presją związaną z osiągnięciami. Fobia szkolna może prowadzić do częstych nieobecności w szkole i izolacji, co z kolei pogłębia problemy emocjonalne. Ważne jest, aby rodzice zrozumieli, że takie lęki mogą być objawem poważniejszego problemu i warto szukać wsparcia psychologicznego.
6. Zamykanie się w świecie gier i wirtualnej rzeczywistości – dzieci i młodzież mogą uciekać w świat gier komputerowych i wirtualnej rzeczywistości, aby uniknąć konfrontacji z trudnymi emocjami i problemami dnia codziennego. Długotrwałe spędzanie czasu przed ekranem, zwłaszcza gdy jest to forma ucieczki od rzeczywistości, może być objawem depresji. Rodzice powinni zwrócić uwagę na to, ile czasu dziecko spędza w wirtualnym świecie i czy nie jest to sposób na uniknięcie radzenia sobie z trudnościami w realnym życiu.

Po pierwsze i najważniejsze, warto uważnie słuchać, bez przerywania i oceniania oraz obserwować swoje dziecko. Dziecko musi czuć, że ma przestrzeń, aby wyrazić swoje uczucia i obawy, nawet jeśli są one trudne do zrozumienia. Warto zadawać pytania, które pomogą dziecku opisać to, co czuje, a jednocześnie zapewnić, że jego emocje są ważne i mają prawo istnieć.

Kolejnym krokiem jest delikatne motywowanie, na przykład poprzez proponowanie wspólnej zabawy, spaceru czy innej formy spędzenia czasu. Może to nienachalnie pomóc dziecku wyjść z izolacji. Jeżeli dziecko podejmie jakąkolwiek aktywność, nawet najmniejszą, warto je za to pochwalić. Pochwała wzmacnia pozytywne zachowania i może pomóc dziecku poczuć się lepiej ze sobą, co jest niezwykle ważne w procesie wychodzenia z depresji.

Równie istotne jest dbanie o dietę dziecka. Pełnowartościowe posiłki dostarczają niezbędnych składników odżywczych, które mogą wspierać zdrowie psychiczne i fizyczne dziecka. Rodzice powinni zwracać uwagę na to, aby dieta była zróżnicowana i bogata w owoce, warzywa, białko oraz zdrowe tłuszcze. Warto również zadbać o regularność posiłków, ponieważ stabilny poziom cukru we krwi wpływa na nastrój i energię dziecka.

W sytuacjach, gdy objawy depresji są poważne, warto zapisać dziecko na terapię indywidualną bądź rodzinną. Celowa terapia może pomóc dziecku zrozumieć swoje emocje i nauczyć się radzenia sobie z nimi, a także dostarcza narzędzi do skutecznego przeciwdziałania depresji.

Terapia rodzinna może dodatkowo wzmocnić relacje w rodzinie i pomóc wszystkim członkom lepiej zrozumieć, jak wspierać dziecko w trudnym czasie. Regularne sesje terapeutyczne mogą stać się dla dziecka bezpiecznym miejscem do wyrażenia swoich uczuć, a rodzicom dać wgląd w trudności, z jakimi zmaga się ich dziecko.

Kiedy warto udać się po pomoc do psychologa lub psychiatry?

Jeśli zauważysz u swojego dziecka pierwsze objawy depresji, warto jak najszybciej zgłosić się do psychologa. Wczesne wsparcie specjalisty jest kluczowe, aby pomóc dziecku poradzić sobie z trudnymi emocjami i zapobiec pogłębianiu się problemu.

Dobrym krokiem może być również zachęcenie dziecka do rozpoczęcia terapii z psychoterapeutą, co może znacząco pomóc w walce z chorobą.

Gdy objawy depresji staną się bardziej nasilone, za rekomendacją psychologa, warto rozważyć wizytę u psychiatry. Psychiatra będzie mógł dokładnie ocenić stan zdrowia dziecka i, jeśli to konieczne, wprowadzić odpowiednie leczenie, w tym farmakoterapię.

Szybka reakcja i odpowiednia opieka, dostosowana do potrzeb dziecka, mogą znacząco poprawić codzienne samopoczucie i wspierać w sprawnym powrocie do zdrowia.

Czego nie mówić nastolatkowi z zaniżonym poczuciem własnej wartości i z depresją

Rozmowa z nastolatkiem cierpiącym na depresję i zaniżone poczucie własnej wartości wymaga dużej empatii i delikatności. Kluczowe jest unikanie wszelkiej krytyki i oceniania, ponieważ takie podejście może pogłębić negatywne myśli i uczucia dziecka. Zamiast tego, należy starać się wspierać i zrozumieć, co przeżywa młody człowiek.

Przykładem złego komunikatu może być zdanie: „Przestań się użalać nad sobą, inni mają gorzej.” Tego typu wypowiedź bagatelizuje uczucia nastolatka i może sprawić, że poczuje się niezrozumiany i odrzucony. Z

amiast tego, lepszym podejściem jest powiedzenie: „Widzę, że jest ci ciężko. Chcę ci pomóc, porozmawiajmy o tym, co cię martwi.” Taki komunikat pokazuje, że jesteśmy gotowi wysłuchać i wspierać dziecko, nie oceniając go, co może pomóc w budowaniu zaufania i otwarciu się na rozmowę.