Szwa – czym jest ten dziwny dźwięk?

Schwa to neutralna, krótka samogłoska, która brzmi mniej więcej jak polskie krótkie y, ale jednocześnie jak nieco bardziej miękkie e. Określenie schwa pochodzi od hebrajskiego słowa oznaczającego pustkę albo bezdźwięczność, co świetnie oddaje charakter tego dźwięku. Sam dźwięk nie ma w sobie niczego, co moglibyśmy porównać z innymi samogłoskami i jest to coś innego niż tzw. silent letters. Wymawia się go jakby przy okazji, bez wysiłku, w czasie krótszym niż jakąkolwiek inną głoskę.

Szwa występuje w angielskim, ale też w wielu innych językach. W języku angielskim schwa pojawia się znacznie częściej niż wszystkie pozostałe samogłoski razem wzięte.

Schwa pojawia się w sylabach nieakcentowanych, czyli tych, na które nie pada nacisk wymowy. Najłatwiej to zobaczyć na przykładach:

• about /əˈbaʊt/ — pierwsze a nie brzmi jak polskie a, tylko jak krótkie, miękkie schwa,
• banana /bəˈnænə/ — tylko środkowe a jest pełne i wyraźne, bo to na nie pada akcent; pierwsze i ostatnie zamieniają się w schwa,
• problem /ˈprɒbləm/ — e w drugiej sylabie traci swoje brzmienie i staje się schwa,
• family /ˈfæməli/ — środkowe i zanika i przechodzi w schwa między dwiema spółgłoskami,
• photograph /ˈfəʊtəɡrɑːf/ — drugie o oraz a w trzeciej sylabie to schwa, bo akcent pada na pierwszą sylabę,
• support /səˈpɔːt/ — u na początku słowa brzmi jak schwa, bo akcent pada na drugą sylabę.

Schwa nie jest przypisana do żadnej konkretnej litery. Może nią być a, e, i, o i u. Wszystko zależy od miejsca akcentu w danym wyrazie:

• a w about /əˈbaʊt/ — pierwsze a to schwa
• e w taken /ˈteɪkən/ — końcowe e to schwa
• i w pencil /ˈpensəl/ — i na końcu to schwa
• o w memory /ˈmeməri/ — środkowe o to schwa
• u w support /səˈpɔːt/ — początkowe u to schwa

Te same litery w sylabach akcentowanych zachowują pełne brzmienie. W sylabach nieakcentowanych wszystkie sprowadzają się do tego jednego, krótkiego dźwięku.

Jak wymówić schwa?

Wymowa tej samogłoski jest paradoksalnie najprostsza ze wszystkich angielskich dźwięków. Trudność polega na tym, że trzeba zrobić mniej, a nie więcej. Polacy zwykle starają się wymawiać każdą samogłoskę dokładnie, zgodnie z zapisem, podczas gdy schwa wymaga pełnego rozluźnienia mięśni jamy ustnej.

Spróbuj wykonać następujące kroki.

• rozluźnij szczęki tak, jakbyś chciał ziewnąć
• ustaw język w naturalnej, neutralnej pozycji w środku jamy ustnej
• otwórz lekko usta,
• wydaj krótki, cichy dźwięk, niczym westchnienie albo odgłos zastanowienia

Efekt powinien przypominać dźwięk wydawany w sytuacji, gdy nie wiemy, co odpowiedzieć i mówimy yyy albo eee.

Drugi wielki obszar, w którym schwa rządzi niepodzielnie, to słowa funkcyjne języka angielskiego. Należą do nich krótkie wyrazy spajające zdania, takie jak przyimki, spójniki, czy zaimki.

Zerknij na przykłady:

• of, w którym samogłoska redukuje się do neutralnego dźwięku
• to, wymawiane jako tə, gdy nie pada na nie akcent
• for, brzmiące jak fə
• and, szybko wymawiane jako ən

Język angielski to język akcentowany, w którym każde wielosylabowe słowo ma swoją sylabę nośną. Sylaby akcentowane wymawia się głośniej, dłużej i wyraźniej, podczas gdy sylaby nieakcentowane wymawiamy znacznie krócej.

Porównajmy dwie wersje tego samego słowa:

• photograph z akcentem na pierwszą sylabę, gdzie pierwsze o jest silnie dźwięczne, a drugie a skraca się do schwa,
• photography z akcentem na drugą sylabę, gdzie pierwsze o staje się schwa, a środkowe o zachowuje pełne brzmienie.

Jak widzisz, to samo słowo w różnych formach gramatycznych ma zupełnie inną wymowę, bo akcent przesuwa się w inne miejsce.

Najczęstsze błędy uczniów wyglądają tak.

• of – Polacy wymawiają tę końcówkę jak polskie of, z wyraźnym o. Tymczasem podczas szybkiej wymowy samogłoska zmienia się w schwa i słowo brzmi jak /əv/, niemal jak krótkie ew.
• about – odruch podpowiada, żeby zacząć to słowo od polskiego a, co daje coś w stylu abaut. Native speakerzy jednak otwierają je schwa, więc brzmi ono /əˈbaʊt/ — pierwsze a jest krótkie, miękkie i niemal niesłyszalne.
• banana – po polsku instynktownie wymawiamy wszystkie trzy samogłoski a jednakowo. W angielskim tylko środkowe a jest akcentowane i pełne, a pierwsze i ostatnie zamieniają się w schwa: /bəˈnænə/. Słowo brzmi mniej więcej jak be-NE-ne. 

Spróbuj samodzielnie odnaleźć schwa w kilku popularnych słowach. Przeczytaj poniższe wyrazy na głos, najpierw zgodnie z zapisem, a potem z redukcją sylab nieakcentowanych. Posłuchaj różnicy.

• problem, gdzie e redukuje się do schwa
• doctor, gdzie o w drugiej sylabie staje się schwa
• sofa, gdzie końcowe a brzmi jak schwa
• pencil, gdzie i staje się schwa
• America, gdzie aż trzy sylaby zawierają neutralny dźwięk
• difficult, gdzie i w środku zmienia się w schwa
• about, gdzie pierwsza samogłoska to schwa
• listen, gdzie e w drugiej sylabie zostaje skrócone

Nagraj swoją wymowę i porównaj ją z native speakerem na YouTube albo w słowniku online z opcją audio. Powtarzaj ćwiczenie codziennie przez kilka minut.

Zacznij od kilku prostych słów, słuchaj uważnie filmów anglojęzycznych, naśladuj sposób wypowiedzi i zadbaj o rozluźnienie mięśni jamy ustnej. Bądź cierpliwy(a), a efekty przyjdą same! Opanowanie szwa przybliży Cię do opanowania angielskiego na znacznie wyższym poziomie.

Opanowanie schwa to jedna z najszybszych dróg do bardziej naturalnego angielskiego, ale wymaga regularnej praktyki pod okiem nauczyciela, który wychwyci błędy i pokaże, jak skutecznie się uczyć. Sprawdź, w jaki sposób uczymy w Novakid. Zapisz dziecko na bezpłatną lekcję próbną i przekonaj się, jak szybko można poprawić wymowę dzięki kontaktowi z żywym językiem.