Jak poprawić koncentrację uwagi u dziecka? 6 skutecznych sposobów

O czasie koncentracji dziecka decyduje to, ile minut dziecko jest w stanie spędzić na koncentrowaniu się na jednym zadaniu, zanim się rozproszy. Gdy uwaga dziecka w niekontrolowany sposób jest kierowana na inną czynność lub doznanie, następuje typowe rozproszenie uwagi. To, przez ile minut dziecko jest w stanie się skoncentrować, wynika z jego rozwoju biologicznego. Za normalny poziom koncentracji i normalny czas skupienia uwagi u dzieci w danym wieku psycholożka Julia Alekseeva przyjmuje następujące widełki:

• 2 lata: 4 do 6 minut;
• 4 lata: od 8 do 12 minut;
• 6 lat: 12 do 18 minut;
• 8 lat: od 16 do 24 minut;
• 10 lat: 20 do 30 minut;
• 12 lat: od 24 do 36 minut;
• 14 lat: od 28 do 36 minut;
• 16 lat: od 32 do 48 minut.

Jak pokazują dane, umiejętność skupienia rośnie wraz z wiekiem, dlatego nie wymagaj od dziecka od razu długich okresów wytężonej koncentracji.

Badania przeprowadzone przez Novakid w grudniu 2022 roku wykazały, że powtarzalność i nuda najbardziej frustrują młodych uczniów podczas nauki. 

Wyniki badania pokazują, że ponad 33% nauczycieli wymieniło powtarzanie jako główny powód frustracji swoich uczniów. Innymi częstymi przyczynami frustracji są nuda i błędy lub poprawki ze strony rodziców lub nauczycieli (po 21%). Zgodnie z wynikami badania, młodsze dzieci doświadczają większej frustracji. Tylko 16% 3-5-latków nie jest sfrustrowanych, w porównaniu z 39% w grupie wiekowej 9-12 lat.

Badanie ujawniło, że chłopcy częściej niż dziewczęta frustrują się zbyt dużą liczbą powtórzeń i nudą – 32% chłopców w porównaniu z 23% dziewcząt. Uczucie znudzenia jest frustrujące dla 22% chłopców i 14% dziewcząt. Zaobserwowano również, że skupienie jest odwrotnie proporcjonalne do grup wiekowych. Młodsza grupa wiekowa ma największe problemy z koncentracją, gdzie aż 45% dzieci w grupie wiekowej 3-5 lat nie może się skupić, podczas gdy tylko 13% ma trudności z koncentracją w grupie wiekowej 9-12 lat.

Podsumowując, aż 48% dzieci w różnych grupach wiekowych wymaga dodatkowego wysiłku, aby zachować koncentrację. Jakie jest w takim razie źródło problemu i które bodźce utrudniają koncentrację?

Przyczyny deficytu uwagi u dzieci

Istnieje wiele czynników wynikających z uwarunkowań środowiskowych i biologicznych predyspozycji dziecka, które mogą prowadzić do problemów ze skupieniem się. Kluczowe cztery z nich to:

1. Stres i niepokój: dzieci, które przeżywają stres w domu lub w szkole, często mają trudności z koncentracją. Dziecko, które jest niepokojone, nie jest w stanie prawidłowo skupić się na tym, co dzieje się dookoła, co utrudnia mu naukę i funkcjonowanie wśród innych ludzi.
2. Brak snu: jest jednym z najczęstszych powodów, dla których dzieci mają trudności z koncentracją. Dziecko, które nie otrzymuje wystarczającej ilości snu, jest rozdrażnione i ma trudności z koncentracją. Problemem może być zbyt długie granie w gry online, oglądanie wieczorami telewizji, czy uzależnienie od internetu.
3. Nieodpowiednie środowisko i zły styl życia: środowisko, w którym dziecko się wychowuje, może mieć wpływ na jego zdolność koncentracji. Na przykład, hałas i chaos w domu, brak rutyny i brak regularnej diety mogą utrudniać dziecku skupienie się na nauce i powodować powody ze zdrowiem fizycznym i psychicznym.
4. Nadmierne używanie lub uzależnienie od urządzeń elektronicznych: wiele dzieci spędza dużo czasu na korzystaniu z urządzeń elektronicznych, takich jak komputery czy smartfony. W skrajnych przypadkach, bez nadzoru rodzicówm, może to powodować uzależnienie i utrudniać koncentrację na innych zadaniach.

Nie każde dziecko z problemami z koncentracją musi cierpień na ADHD. Zdaniem lek. med. Magdaleny Miernik-Jaeschke, przyczyną ADHD są głównie nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego. Gdy poszczególne struktury mózgu rozwijają się w nierównomiernym tempie, dochodzi do zaburzenia neurorozwojowego określanego mianem ADHD, od angielskiej nazwy: „attention deficit hyperactivity disorder”. Po polsku pełna nazwa to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. 

Dodatkowo, stwierdzono, że ADHD ma w pewnym zakresie dziedziczne podłoże. Oprócz tego istnieje szereg czynników, które mogą nasilać objawy. Zalicza się do nich: nieprawidłowości w przebiegu ciąży, niedotlenienie okołoporodowe, urazy głowy, zatrucia, zaniedbania środowiskowe.

Ile dzieci w Polse ma ADHD?

Trudno jest podać dokładną liczbę dzieci w Polsce z zaburzeniami związanymi z ADHD, ponieważ schorzenie w niektórych przypadkach może być trudne do zidentyfikowania i zdiagnozowania. Według szacunków Medycyny Praktycznej nawet około 3-8% dzieci w Polsce może mieć ADHD. Liczba ta może być niższa lub wyższa, w zależności od wybranego środowiska, dostępności opieki medycznej oraz postrzegania i zrozumienia w pełni tego zaburzenia. 

Jak rozpoznać objawy ADHD? Ekspertka radzi!

Gdy dziecko jest nieuważne, w pierwszej kolejnści należy porównać jego zachowanie z innymi dziećmi w tym samym wieku i tej samej płci – mówi psycholożka i nauczycielka Julia Alekseeva. Jeśli zachowanie naszego dziecka różni się drastycznie i wpływa na życie domowe lub szkolne, warto udać się po poradę do specjalisty – dodaje. 

Objawy ADHD można podzielić na 2 główne rodzaje problemów behawioralnych:

• nadpobudliwość i impulsywność;
• trudności z koncentracją i skupieniem.

Dziecko niekoniecznie musi przejawiać symptopmy z obu tych kategorii. Uczeń, który ma problemy z koncentracją i skupieniem uwagi, ale nie z nadpobudliwością czy impulsywnością, niekoniecznie musi cierpieć na ADHD. Ta forma zaburzenia jest również znana jako zespół deficytu uwagi, w skrócie ADD. Często pozostaje jednak niezauważona, ponieważ objawy ADD są mniej oczywiste. 

Objawy ADHD u dzieci są najczęściej diagnozowane około 6 r. ż., kiedy dziecko idzie pierwszy raz do szkoły. Mogą występować w więcej niż jednej sytuacji, w życiu domowym i szkolnym. Rodzice, którzy obawiają się, że ich dziecko ma zaburzenia koncentracji, powinni umieć rozróżnić objawy nieuwagi od ADHD.

Główne oznaki nieuwagi to:

• krótki okres koncentracji i łatwe rozpraszanie się,
• popełnianie nieostrożnych błędów, na przykład w odrabianiu lekcji,
• powtarzające się zapominanie lub gubienie rzeczy
• niezdolność do wykonywania zadań, które są czasochłonne,
• niezdolność do uważnego słuchania lub wykonywania instrukcji,
• ciągłe zmiany wykonywanych czynności, 
• trudności z organizacją zadań.

Główne objawy ADHD to:

• niemożność usiedzenia w miejscu, zwłaszcza w cichym otoczeniu,
• ciągłe wiercenie się,
• trudność w skoncentrowaniu się na zadaniach,
• nadmierny ruch fizyczny,
• nadmierne mówienie,
• niezdolność do poczekania na swoją kolej,
• działanie bez zastanowienia,
• przerywanie rozmów innych,
• niewielkie lub brak poczucia zagrożenia.

Psychologowie dziecięcy w Polsce mówią, że życiu dziecka z deficytem uwagi powinna rządzić zasada 3R, czyli: regularność (systematyczność, ustalony rytm), rutyna (unikanie nagłych zmian, codziennie ten sam schemat postępowania) oraz repetycja (powtarzalność poleceń aż do skutku).

Poza tym, warto wprowadzić w domu selekcję bodźców płynących z zewnątrz oraz efektywne aktywności wspomagające skupienie uwagi. Kilka przykładów jak nauczyć dziecko koncentracji znajdziesz poniżej. 

1. Stwórz odpowiednie środowisko: zapewnij dziecku ciche i spokojne miejsce do nauki w którym będzie mogło się skupić, ale również zrelaksować po czasie wytężonej aktywności mózgu.
2. Zdefiniuj cele i oczekiwania: pomóż dziecku zrozumieć, co jest od niego wymagane i jakie cele są do osiągnięcia w wyznaczonym czasie. Dążenie do do osiągnięcia realnych wyników i skupienie się na nich jest łatwiejsze, niż przytaczanie uczniowi bardzo odległej przyszłości poprzez mówienie: „jak nie będziesz się uczyć, to nie zdobędziesz dobrej pracy”. 
3. Dostarczaj pozytywnych bodźców: nagradzaj dziecko za jego sukcesy w nauce, ale chwal też za włożony wysiłek i zaangażowanie. Docenione dziecko będzie bardziej zdeterminowane do skoncentorwania się na zadaniach do wykonania, aby po raz kolejny otrzymać pozytywną reakcję rodzica.
4. Zachęcaj do aktywności fizycznej: ćwiczenia fizyczne pomagają dziecku w koncentracji poprzez rozwój jego funkcji poznawczych, a także ogólnej kondycji fizycznej i psychicznej.
5. Naucz technik relaksacji: pokaż dziecku czym są techniki relaksacji, takie jak oddychanie, medytacja i joga. Pomagają one skupić się nie tylko zabieganym dorosłym, ale również dzieciom.
6. Utrzymuj regularne rutyny: stwórz stabilne i przewidywalne środowisko, w którym dziecko będzie wiedzieć, co się dzieje i co się od niego oczekuje. W planie dnia zarezerwuj czas zarówno na naukę jak i zabawę i odpoczynek. Nie zapomnij także o czasie dla całej rodziny, aby zadbać o dobre relacje między domownikami.

Ćwiczenia na koncentrację uwagi u dzieci (online i offline)

• Proste ćwiczenia oddechowe oraz skupienie się w danej chwili tylko na oddechu, pomaga się skoncentrować. Takie ćwiczenia oddychowe z liczeniem do 10 lub 20 można przeprowadzić zawsze i wszędzie, nawet w momencie chilowego przypływu gniewu lub znużenia wykonywaną czynnością.
• Gry i zabawy ruchowe, takie jak gimnastyka lub taniec oraz wszystkie gry zespołowe, pomagają dziecku rozładować nadmiar energii i skupić się na jednej czynności. W końcu, aby strzelić bramkę podczas meczu piłki nożnej, trzeba mocno się skoncentrować na położeniu piłki oraz innych zawodnikach. 
• Krótkie lekcje, dostosowane do czasu koncentracji dzieci w różnym wieku to idealne rozwiązanie dla maluchów uczących się online. W Novakid lekcje angielskiego dla dzieci w wieku 4-12 lat trwają optymalną ilość czasu, tak, że dziecko zapamiętuje materiał z całej lekcji, poniważ skupia się na niej od pierwszej do ostatniej minuty. Nauka w formie zabawy, w formacie 1:1 z nauczycielem native speakerem, ma zawsze klimat niesamowitej przygody, dzięki czemu nie ma mowy o nudzie na lekcji i nużących powtórkach materiału!
• Gry online na koncentrację,  takie jak puzzle, memory, labirynty, łamigłówki, pomagają dziecku rozwijać swoją zdolność do skupienia uwagii, koordynację i planowanie działań oraz wytrwałość w dążeniu do celu.
• Codzienne obowiązki w domu, takie jak sprzątanie, gotowanie, prace ogrodowe lub w garażu, pomagają dziecku skupić się na jednej czynności i rozwijają zdolność do planowania i wykonywania zadań, które są konieczne.